Postagens

China greyan

Imagem
  Tiatà-tà-pana tschi-bay bihuàn Birù montay day tshahé. Itshicáya nowahon machicana teycho cawá chipú day, tshóranrú pourica hé, chipú-te cohan-nón chipú herenma. Oáh Marù heremma tshahé pré day. Erekéma ariná, Marù denma pahan, oáh Marù saten metchá andara. Xutéh entsomun-na! Yá-moeni, Marù herenma entsomun pré pêwa, montay pêwa cohan-nón cûang pêwa. Yatá-oyon condjé hé. Inné mam entsomum opéri càre pêwa, yá-moeni mam tego shy d'yataïma. Tshetenchám ambò pêwa, Marù herenma tatend'já-pa. Itshicáya nowahon ga wà Marù hé! Mam maté-ûan ten, yá-moeni Marù entsomum. Andó de-hon pré day. Um longo caminho Há muito tempo, meus ancestrais viviam nas matas do Peru*. Naquele tempo eles fixavam a atenção nas aves, em muitas espécies. Observavam as pequenas aves e também as maiores. Oáh! [Sim!] Prestavam atenção no grande Marù  (ave carnívora que sobrevoa vales e montanhas). Toda manhã, o grande Marù  afastava-se de seu ninho. Bonito voo! O grande pássaro voava entre montanhas e sobr...
O resgate da cultura imaterial Goitacá    Dentre os elementos de destaque da cultura imaterial goitacá estarão presentes na aldeia cultural cognominada Aldeia Goitacá:  as saudações pacíficas, a música, a dança de boas-vindas e o idioma da família linguística Coroado (LOUKOTKA, 1937). Na Aldeia Goitacá será feita uma oficina de música indígena onde os  tabritonté  (palavra coroado que significa "dócil", "aquele que aprende com facilidade", "aprendiz") desenvolverão seus talentos musicais. Será realizado um trabalho de paisagem sonora em ambientes naturais na planície aluvial e costeira do norte fluminense com o objetivo de criar instrumentos musicais que representam a natureza sonora da região . Nessa mesma proposta, teremos como referência a música dos povos Jê e Tupi. Temos como referência principal a música e as danças dos Tupinambá, isso porque, segundo o cronista Gabriel Soares de Sousa "esse gentio" (goitacá) tem "muita parte dos cost...
  Projeto de Resgate Cultural, Histórico e Sócio-Ambiental: “Aldeia Goitacá" O objetivo deste projeto é resgatar e valorizar as memórias, os hábitos, as práticas, os valores e pensamentos dos antigos Goitacá e seus descendentes ou parentes, promovendo a preservação cultural e ambiental. Cultura Material 1. Cerâmica da Tradição Una:  Reproduzir peças de cerâmica seguindo os achados arqueológicos, destacando formas, padrões e funções. 2. Artesanato – Colares:  Confecção de colares com miçangas, sementes, conchas e vértebras de tubarões (ou materiais similares), inspirados nas escavações arqueológicas no sítio do Caju. 3. Aljava, Arcos e Flechas:  Produção de aljavas, arcos e flechas, replicando os métodos tradicionais de fabricação.  4. Desenhos e Pinturas:  Criar desenhos e pinturas de indígenas entesando o arco, cercando tubarão, nadando em direção às choças lagunares ou saindo delas, etc - todas as ilustrações baseadas nos relatos históricos de Simão de Va...

Nhãma-rorá Hereu

Imagem
      Jombéh, arinta nhamen day lekah tshiméon-goytacá 'rica. Nanetschorehy hâme Rio de Janeiro day, Nhãma-rorá Hereu hé (22°1'58"S 41°20'18"W). Imahon suquenuáma poporta ansehon teign hé rim.                                                                                                                                                                                Tiatâ-tà-pana (dezembro, 1632), Maldonado* cohan-nón hesakin d'jó 'rica doy-mom arinta day Nhãma-rorá Hereu. Yá-moeni uamtschone iah tshiméon 'rica puay-te-ne tecuarashy. "T...

Roetin Ambonehéhon 'om

Imagem
     Herang-puri lekah nhãma-rorá hereu kschê ansehon teign hé guenra. Agáhon tshóranrú hé dahin mamon cuang day ansehon teign hé rim, yá-moeni doy-mom papa, herang roetin ambonehéhon 'om dahin mamon nhãma-rorá.     Jombeh, tshiméon goytacá pa 18 botéta, mam copran herang-puri. Agáhon mam brok mankschina haniké. Condjé hesakin d'jó opéri càre day mankschina. Mligápe sibòhma ton schorign daine herang day. Inné, mligapéon brotshén ipáign cróane.

Tatusàih Março Hé

     Dzauêmuda janeiro cohan-nón fevereiro inné, doy-mom março day. Nochezenna Goytacá day teign. Mánete-hon yatá-oyon pa teign Guaschèh day. Yá-moeni thama gray cuang 'rica nochezenna day, Banàni-hereu, Muri-ah-hé Kûang cohan-nón Gibàh Kûang hé doê-papa. Nhãma-rorá 'rica pa nhamen arinta pay-ûe. Yá-moeni nhaman-tochéta teign tépán-mo mum. Jombeh, nochezenna hé nhaman garénon daigran. Planície Goytacá daine nhãma-rorá doê-papa hé. Agáhon uamtschone guira puy dohré-ereuma, yá-moeni teign mum. Ganden nemo Canal das Flexas ( 22°05'41.0"S 41°08'02.2"W)  teign Lagoa Feia  day mum hereu nhãma-rorá guenra /poporta.       Março day, gauneke tignan entsomum nochezenna pêwa, yá-moeni iah saten metchá mebn 'rica day cohan-nón scheù-me 'rica pe-eôá day. Gauneke herang cohan-nón gu-arâ-râ 'rica nhama'leh cuang day cohan-nón nhãma-rorá nochezenna day. Tatusàih março hé terankâ! 

Doê-papa day teign-rim pa gauneke herang?

        Ja! Doê-papa day nhãma-rorá cohan-nón cuang tshahé gauneke herang 'rica. Ganden nemo ticà-gicà, jacundá/nhancundá hé tshóranrú 'rica herang-gauneke iah cuang 'rica Brasil day. Mánete-hon herang hé gênero  Crenicichla. Hohra cuaiton pùvéon hé 113 tshóranrú cuang-kschê América do Sul day.        Aquário day nhama'leh gauneke herang. Nek macotshotéon teshétenchám gauneke herang lekah aquário day? Pomanwy tapéra day mánete-hon blog .  Ténu a hy.